Chợ mạng vô tư tăng phí, ai kiểm soát?

Làn sóng điều chỉnh biểu phí từ các sàn thương mại điện tử (TMĐT) lớn đang tạo thêm áp lực cho cộng đồng kinh doanh trực tuyến. Không chỉ người bán phải tính toán lại bài toán lợi nhuận, nhiều ý kiến cho rằng chi phí tăng cuối cùng có thể phản ánh vào giá bán và tác động đến người tiêu dùng.

Đua nhau tăng phí

Theo thông báo mới nhất, từ ngày 23-5, Shopee Việt Nam tiếp tục điều chỉnh phí cố định đối với nhiều ngành hàng trên sàn TMĐT. Trong đó, ngành sức khỏe và sắc đẹp tăng thêm khoảng 3%, nâng mức phí lên 16%-17%. Nhóm phụ kiện điện tử như cáp sạc, ốp lưng, kính cường lực… cũng tăng khoảng 4%, lên mức 15%.

Mức phí trên sàn quá cao, ăn mòn hết phần lợi nhuận của người bán, gây áp lực lên giá hàng hóa. Ảnh: LÊ TỈNH

Trong khi đó, TikTok Shop Việt Nam vừa điều chỉnh tăng phí hoa hồng từ sau ngày 9-5. Trong đó, ngành thời trang tăng từ 14,6% lên 16,1%; nhóm hàng dành cho mẹ và bé tăng từ 14,5% lên 17,8%.

Tương tự, Lazada cho biết sẽ tăng phí xử lý cho mỗi đơn hàng thành công từ 5% lên mốc 6% (đã bao gồm GTGT), áp dụng từ ngày 26-5 và bắt đầu áp dụng phí hạ tầng kỹ thuật 3.000 đồng/đơn hàng giao thành công (hiện nay là 0 đồng).

Theo ghi nhận, sau mỗi lần tăng phí, các nền tảng TMĐT như Shopee và TikTok Shop thường lý giải rằng động thái này nhằm mở rộng các chương trình hỗ trợ người bán, đồng thời nâng cao trải nghiệm cho người mua. Tuy nhiên, thực tế cho thấy người bán hiện đang phải gánh mức phí khá cao, lên đến hơn 27%.

Cụ thể, phí thanh toán khoảng 6%, phí cố định trung bình 16%, thuế 1,5%, cùng với phí mua gói voucher extra dao động 4%-5%. Ngoài ra, còn có phí hạ tầng 3.000 đồng/đơn hàng và phí "pi ship" - gói tiết kiệm vận chuyển - trên dưới 2.000 đồng/đơn nếu nhà bán sử dụng dịch vụ này.

Nếu cộng thêm các chi phí vận hành khác như quản lý, đóng gói (khoảng 5%), quảng cáo (10%) và tiếp thị liên kết (5%), tổng chi phí có thể lên tới gần 50%. Phần lớn các khoản chi này cuối cùng sẽ được tính vào giá bán, tức người mua là bên chịu ảnh hưởng.

Ví dụ, một nhà bán hàng thời trang bán một chiếc áo giá 200.000 đồng, người mua phải "gánh" nhiều loại phí như phí thanh toán 10.000 đồng, phí cố định trả cho sàn 38.000 đồng, phí hạ tầng 3.000 đồng… Tổng chi phí phát sinh cho đơn hàng này lên hơn 63.000 đồng.

Ở chiều ngược lại, người bán cũng chịu áp lực lớn về lợi nhuận. Nếu nhập một chiếc áo với giá 100.000 đồng và bán ra 200.000 đồng, lợi nhuận thu về khoảng 35.000 đồng/sản phẩm (tương đương hơn 16%). Tuy nhiên, khi tính thêm các chi phí quản lý, quảng cáo…, người bán có thể lỗ hơn 4.000 đồng/đơn nên buộc phải tăng giá bán.

Chuyên gia TMĐT Đỗ Quang Huy, Giám đốc Công ty CP Ecotop, cho rằng việc tăng phí liên tục đang khiến biên lợi nhuận của người bán trên sàn ngày càng bị thu hẹp. Ông dẫn chứng trước đây, người bán chỉ nhập hàng giá khoảng 50.000 đồng/chiếc, bán 100.000 đồng là có lãi nhưng hiện nay mức chênh lệch này chưa thể bảo đảm lợi nhuận. Nếu tăng giá gấp 3-4 lần để bù chi phí thì giá bán quá cao, khó cạnh tranh.

"Người bán đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, giữ giá thì lỗ, còn tăng giá thì mất khách. Đáng nói, việc tăng phí từ phía các sàn không có lộ trình hay quy chuẩn rõ ràng, chẳng hạn mỗi năm tăng bao nhiêu lần, khiến nhà bán không thể chủ động kiểm soát chi phí và thích ứng kịp thời" - ông Đỗ Quang Huy nhận định.

Theo ông Huy, trong bối cảnh chi phí gia tăng, nhiều nhà bán hàng khó có thể tăng giá ở một số mặt hàng. Nếu tiếp tục giữ giá, lợi nhuận thậm chí còn thấp hơn người làm công ăn lương, trong khi vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ như xuất hóa đơn, đầu tư phần mềm quản lý.

"Nếu tình trạng này kéo dài, nhiều người có thể sẽ rời bỏ sàn, đặc biệt là các nhà bán nhỏ lẻ. Khi đó, môi trường TMĐT sẽ mất đi tính cạnh tranh và trở nên kém công bằng. Do đó, cần có một mức trần phí và lộ trình điều chỉnh rõ ràng để tránh tình trạng tăng phí mất kiểm soát như hiện nay" - ông Đỗ Quang Huy đề xuất.

Cơ quan quản lý vào cuộc

Theo TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM, chi phí bán hàng online cao, trong đó có chi phí các sàn tăng dẫn đến giá bán sản phẩm tăng, khiến người tiêu dùng hạn chế chi tiêu, ảnh hưởng mục tiêu kích cầu tiêu dùng.

Tuy nhiên, TS Thuận cho rằng việc kiểm soát phí sàn không hề dễ theo những quy định hiện tại. Hệ quả là nhiều nhà bán hàng sẽ rút khỏi thị trường vì kinh doanh không có lợi nhuận.

Ở góc độ quản lý, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, Cục TMĐT và Kinh tế số, hai cơ quan trực thuộc Bộ Công Thương, đều cho biết đang làm rõ thông tin, đồng thời làm việc với các sàn TMĐT về chính sách phí mới đối với người bán hàng trên nền tảng kể từ tháng 5-2026.

Theo Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, việc các sàn điều chỉnh tăng các loại phí cố định, phí xử lý giao dịch và một số loại phí dịch vụ có thể tác động đáng kể đến chi phí vận hành chung của các nhà bán hàng trên nền tảng. Từ đó, gián tiếp ảnh hưởng đến giá bán dành cho người tiêu dùng cũng như môi trường cạnh tranh trong lĩnh vực TMĐT.

Vì vậy, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia đã có văn bản đề nghị các doanh nghiệp liên quan cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ công tác rà soát, giám sát theo quy định của pháp luật về cạnh tranh, đồng thời, đề nghị doanh nghiệp cử đại diện làm việc với Ủy ban Cạnh tranh quốc gia để trao đổi, làm rõ một số nội dung liên quan đến việc áp dụng và điều chỉnh các chính sách phí đối với người bán hàng trên nền tảng.

Trong khi đó, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số, cho biết đã ghi nhận phản ánh của nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người bán về việc một số nền tảng TMĐT điều chỉnh tăng các khoản phí dịch vụ trong thời gian gần đây.

Việc gia tăng các chi phí vận hành gian hàng, quảng bá sản phẩm, logistics hoặc hiển thị sản phẩm trên nền tảng có thể tạo áp lực đáng kể đối với các nhà bán hàng, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và các chủ thể mới tham gia TMĐT.

Theo ông Ninh, về nguyên tắc, việc xây dựng giá dịch vụ là quyền của doanh nghiệp theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, các nền tảng TMĐT phải bảo đảm tuân thủ các quy định của pháp luật về TMĐT, cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời phải công khai, minh bạch các chính sách phí, điều kiện giao dịch và các thay đổi có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của người bán.

Ông nhấn mạnh Luật TMĐT 2025 và các văn bản hướng dẫn đã bổ sung nhiều quy định nhằm tăng tính minh bạch của nền tảng TMĐT, bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, lành mạnh và ngăn ngừa các hành vi gây ảnh hưởng bất hợp lý đến hoạt động kinh doanh của người bán.

Việc công khai đầy đủ các chính sách phí và điều kiện vận hành sẽ giúp người bán chủ động hơn. "Cục TMĐT và Kinh tế số đề nghị các doanh nghiệp rà soát chính sách phí theo hướng minh bạch, hợp lý, có lộ trình phù hợp, tăng cường trao đổi với cộng đồng người bán trước khi áp dụng các thay đổi lớn, hạn chế phát sinh các khoản thu thiếu minh bạch hoặc gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích của người bán, qua đó hỗ trợ cộng đồng người bán và thúc đẩy thị trường TMĐT phát triển ổn định, hài hòa, bền vững và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia" - ông Ninh nhấn mạnh.

Theo ông Trần Văn Trọng, Tổng thư ký Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM), tăng phí là câu chuyện kinh doanh của mỗi sàn TMĐT nhưng cần bảo đảm cân đối hiệu quả, bởi nếu tăng quá cao, người bán sẽ rời đi, từ đó giảm khả năng cạnh tranh của chính mình.