Thế hệ Sandwich Generation hay còn gọi là thế hệ “bánh mỳ kẹp”, một thế hệ sẽ có những niềm hạnh phúc riêng nhưng cũng sẽ phải đối với những áp lực về tài chính, khi cùng lúc vừa tự chăm lo cho bản thân, vừa chăm sóc cho bố mẹ già, vừa nuôi dạy con cái. Trước đây, chỉ khi đến 40-50 tuổi, người ta mới trải qua giai đoạn này, nhưng hiện thế hệ này đang có xu hướng trẻ hóa và gia tăng ở độ tuổi 30.
Vậy làm thế nào để thế hệ “bánh mỳ kẹp” sẽ giảm bớt những áp lực và cân bằng hơn khi bước vào giai đoạn với nhiều áp lực về tài chính, cũng như người trẻ cần chuẩn bị những gì từ sớm để có thể đón nhận những điều này một cách chủ động và tự chủ về tài sản, tài chính trong giai đoạn này.
Trao đổi về vấn đề này, trong chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk) trên VTV8, TS.Trần Thăng Long, Giám đốc phân tích Công ty CP Chứng khoán BIDV (BSC) đã chia sẻ nhiều phương thức quản lý tài sản, tài chính như việc đa dạng danh mục đầu tư, cũng như đầu tư vào những loại tài sản có chất lượng, được pháp luật công nhận. Đồng thời, nên dạy kiến thức tài chính cho thế hệ trẻ ngay từ khi còn nhỏ để có tài chính vững vàng trong tương lai.
BTV Mùi Khánh Ly: Như ông Long cũng đã thấy, chúng ta có nhắc đến cụm từ “thế hệ Sandwich Generation” hay còn gọi là “ thế hệ Bánh mì kẹp”. Ông có thể giải thích cụm từ này xuất phát từ đâu?
TS. Trần Thăng Long, Giám đốc phân tích Công ty CP Chứng khoán BIDV (BSC)
Thuật ngữ “Bánh mì kẹp – Sandwich Generation” bắt nguồn từ các nhà khoa học xã hội Hoa Kỳ. Vào khoảng năm 1980, người ta nhận ra một vấn đề trong xã hội Hoa Kỳ khi những người ở độ tuổi từ 40 đến 50 phải đối mặt với nhiều áp lực trong cuộc sống, đặc biệt là áp lực tài chính.
Khác với các thế hệ trước, nhóm này chịu sức ép từ hai phía: một bên là cha mẹ đã đến tuổi nghỉ hưu cần được phụng dưỡng, và bên còn lại là con cái vẫn còn nhỏ cần được chăm sóc, chu cấp. Họ vì thế bị “kẹp” giữa hai thế hệ.
Ban đầu, các nhà khoa học xã hội cho rằng hiện tượng này chỉ xuất hiện ở một số quốc gia phát triển hoặc những quốc gia có dân số già hóa như Hoa Kỳ, các nước châu Âu, châu Á; đặc biệt là tại những nền kinh tế phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Singapore, hay một số nước đang phát triển như Thái Lan.
Theo một thống kê là có đến 30% dân số ở Việt Nam hiện nay đang bước vào giai đoạn bánh mì kẹp rồi. Vậy ông Long có thể lý giải nguyên nhân vì sao không?
TS. Trần Thăng Long, Giám đốc phân tích Công ty CP Chứng khoán BIDV (BSC)
Gần đây, có quan điểm cho rằng độ tuổi chính thức của “Sandwich Generation” đang trẻ hóa rất nhanh. Trước đây, người ta cho rằng độ tuổi 40–50 mới bước vào giai đoạn này, nhưng hiện nay từ trên 30 tuổi đã bắt đầu bước vào giai đoạn “bánh mì kẹp”. Điều này bắt nguồn từ diễn biến thay đổi rất nhanh của thị trường việc làm và thị trường tài sản.
Khoảng 5–6 năm trước, một người đi làm bình thường tại các thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM thường có thể tích lũy đủ để chi tiêu và dành dụm cho các mục tiêu dài hạn như mua nhà, mua xe hay đi du học. Tuy nhiên trong 2–3 năm gần đây, diễn biến của các loại tài sản, đặc biệt là giá nhà tại các đô thị lớn, giá vàng hay các kim loại quý, đều tăng rất nhanh.
Từ đó, nhiều người nhận ra rằng mức thu nhập và tài sản tích lũy trước đây ngày càng khó đáp ứng được các mục tiêu tài chính, khiến áp lực gia tăng rõ rệt. Vì vậy, ngay từ khi hơn 30 tuổi, nhiều người đã bắt đầu cảm nhận rõ sức ép này. Theo thống kê dân số Việt Nam, khoảng 30% dân số hiện đang nằm trong độ tuổi từ 30 đến trên 50.
Hiện tượng giá tài sản tăng nhanh không chỉ diễn ra tại Việt Nam mà còn xuất hiện ở nhiều quốc gia khác trên thế giới, khi tốc độ tăng giá tài sản có xu hướng vượt xa tốc độ tăng thu nhập. Từ sau giai đoạn Covid, kinh tế toàn cầu có xu hướng giảm tốc nhanh. Để ứng phó với tình trạng này, các ngân hàng trung ương cũng như nhiều quốc gia đã theo đuổi chính sách tăng cung tiền nhằm hỗ trợ nền kinh tế, khiến lượng cung tiền trên toàn cầu gia tăng.
Điều này đã góp phần thúc đẩy giá của nhiều loại tài sản tăng lên. Trong khi đó, giá của các tài sản chủ chốt trên thế giới như vàng hay dầu mỏ thường được định giá bằng các đồng ngoại tệ mạnh, chủ yếu là USD. Vì vậy, khi các kênh tài sản này tăng giá, sẽ kéo theo mặt bằng giá của nhiều loại tài sản tại các quốc gia khác tăng lên, trong đó có Việt Nam.
Đa dạng hóa danh mục tại các kênh đầu tư chính thống
Trong cái bối cảnh như vậy thì theo ông mọi người cần làm gì để có thể giảm bớt được những áp lực tài chính và gia tăng được thu nhập cũng như là quản lý tài sản một cách hiệu quả hơn trong giai đoạn “Bánh mì kẹp” ạ?
TS. Trần Thăng Long, Giám đốc phân tích Công ty CP Chứng khoán BIDV (BSC)
Tôi có một quan sát khá thú vị và cũng thường chia sẻ với bạn bè, anh chị em, đồng nghiệp rằng khi chúng ta có thêm một tỷ đồng, chúng ta có thể gửi tiết kiệm, mua vàng, mua chứng khoán, mua trái phiếu… tức là đầu tư vào những kênh chính thống, đồng nghĩa với việc có thêm một “người” làm việc cho mình. Nếu có hai tỷ đồng thì giống như có thêm hai “người” cùng tạo ra giá trị bên cạnh sự nỗ lực trong công việc của bản thân.
Tuy nhiên, đến một thời điểm nhất định, sức lao động của mỗi cá nhân sẽ khó có thể theo kịp đà tăng của giá tài sản, đặc biệt trong bối cảnh tính liên thông giữa các loại tài sản ngày càng cao. Trước đây, có những giai đoạn tài sản này tăng thì tài sản khác lại giảm. Nhưng khi mức độ liên thông lớn hơn, các tài sản có thể diễn biến đồng pha, và khi một loại tài sản tăng giá, nhiều khả năng các tài sản khác cũng sẽ tăng ở mức tương tự.
Trong trường hợp đó, những người chưa phân bổ tốt các loại tài sản trong danh mục sẽ dễ có cảm giác bị bỏ lại phía sau. Vì vậy, mọi người nên cố gắng phân bổ tài sản ngay từ sớm và không nên nghĩ rằng phải có thật nhiều tiền mới bắt đầu. Ngay cả khi mỗi tháng chỉ tích lũy được một vài triệu đồng, chúng ta vẫn nên tiến hành phân bổ tài sản. Các loại tài sản có thể có thời điểm diễn biến đồng pha, nhưng cũng có lúc vận động ngược chiều, và chính điều này sẽ giúp danh mục đầu tư đa dạng có thể bù trừ rủi ro cho nhau.
Liệu rằng chúng ta sẽ có cái phương án nào để mà chúng ta tích lũy dần để mà mua được tài sản là một bất động sản không ạ?
TS. Trần Thăng Long, Giám đốc phân tích Công ty CP Chứng khoán BIDV (BSC)
Không phải ai cũng có thể đặt một mục tiêu là ngay lập tức mua bất động sản, mà thay vào đó, chúng ta sẽ từ từ có một khoản tích lũy. Bên cạnh có nguồn thu nhập chính từ công việc, việc đầu tư vào các tài sản khác nhau và không có kênh nào ưu việt hoàn toàn so với kênh còn lại. Từ đó, khi đủ tích lũy và cộng với những thu nhập đang có và với phần thiếu thì có thể vay phía ngân hàng một cách hợp lý để đầu tư vào khoản tài sản lớn hơn như bất động sản.
Tôi thấy rằng ở các thành phố lớn trên thế giới sẽ có các đường vành đai và thành phố càng lớn thì đường vành đai càng nhiều, cũng như có những megacity (siêu đô thị). Ví dụ như Tokyo (Nhật Bản) với tổng dân số lên đến 30 triệu người, tức gấp 3 - 4 lần các thành phố lớn khác trên thế giới, giá của bất động sản trong vùng lõi cũng sẽ thay đổi rất nhiều nên cơ hội đối với những người trẻ khá là khó để cạnh tranh với những khu vực ở bên trong.
Trong trường hợp đó nên có tầm nhìn xa hơn một chút và hãy lựa chọn những khu vực vừa phải, đừng nên quá cố gắng để mua bất động sản rất lớn và phải vay nhiều tiền, việc này lại gây ra áp lực trả nợ. Chúng ta nên lựa chọn những bất động sản ở các vùng xa hơn một chút nhưng vẫn sẽ đảm bảo rằng từ đó vào trung tâm có giao thông khá tốt hoặc trong tương lai sẽ có đường metro. Và với việc Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư cơ sở hạ tầng, đặc biệt là quanh các khu vực thành phố lớn như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều bạn trẻ có thể lựa chọn ở phía xa một chút, đấy là một gợi ý.
Thực tế, khi tôi tiếp xúc với các nhà đầu tư cá nhân hay người dân có nhu cầu đầu tư ở mức cơ bản, họ thường có tâm lý e dè khi được khuyến nghị liên hệ với các tổ chức chuyên nghiệp. Chẳng hạn, khi nhắc đến quản lý tài sản hay tài chính, nhiều người cho rằng đó là những khái niệm khá lớn, mang tính chuyên môn cao và phù hợp với nhóm nhà đầu tư có tiềm lực tài chính mạnh. Không ít người chia sẻ rằng họ không có nhiều tiền, chỉ đầu tư ở mức nhỏ lẻ.
TS. Trần Thăng Long, Giám đốc phân tích Công ty CP Chứng khoán BIDV (BSC)
Mọi người không nên quá lo lắng, bởi trên thực tế, khi bắt đầu giải ngân hoặc đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu hay chứng chỉ quỹ, nhà đầu tư mới phát sinh các loại chi phí liên quan. Ở giai đoạn ban đầu, các đơn vị như BSC có thể hỗ trợ nhà đầu tư định hình chiến lược đầu tư phù hợp, bởi mỗi người sẽ có một chiến lược khác nhau, tùy thuộc vào tình hình tài chính, mục tiêu cũng như mức độ chấp nhận rủi ro.
Trong thời gian gần đây, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đã giúp hoạt động đầu tư trở nên dễ dàng và đơn giản hơn. Tuy nhiên, điều này cũng khiến nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần mở tài khoản, nạp tiền và mua một loại tài sản là đã trở thành nhà đầu tư. Thực tế không hoàn toàn như vậy. Thay vào đó, nhà đầu tư nên trao đổi với các đơn vị chuyên nghiệp để được hỗ trợ xây dựng chiến lược phù hợp.
Với những người trẻ chưa bước vào giai đoạn “bánh mì kẹp”, nếu được chuẩn bị tâm thế tốt cùng các kỹ năng và kiến thức về tài chính, tài sản từ sớm, họ có thể cân bằng tốt hơn khi bước vào giai đoạn này. Theo ông Long, đâu là những giải pháp tài sản, tài chính có thể giúp mọi người, đặc biệt là các bạn trẻ, chủ động hơn trong việc quản lý tài sản, tài chính của mình trong tương lai?
TS. Trần Thăng Long, Giám đốc phân tích Công ty CP Chứng khoán BIDV (BSC):
Theo tôi, các công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm hay ngân hàng là những tổ chức tài chính uy tín, có đầy đủ năng lực về nhân sự, kinh nghiệm triển khai cũng như cung cấp các sản phẩm tuân thủ pháp luật. Việc phân bổ vào những loại tài sản được pháp luật công nhận cũng là một cách để giảm thiểu rủi ro.
Dựa trên nền tảng các quỹ đầu tư, nhà đầu tư có thể phân bổ khoản tiền tiết kiệm của mình vào các kênh phù hợp và nên thực hiện phân bổ đều để đa dạng hóa danh mục. Phương pháp này thường mang lại hiệu quả tốt. Là một công ty chứng khoán thành viên của BIDV – một trong những ngân hàng lớn tại Việt Nam – chúng tôi cho rằng việc phân bổ tài sản cần được thực hiện một cách thận trọng, có chọn lọc, tránh các chiêu trò lừa đảo tài chính. Nhà đầu tư nên tập trung vào các tài sản chất lượng và lựa chọn những đơn vị có uy tín cao.
Hiện nay, các tổ chức tài chính chính thống đều cung cấp nhiều giải pháp quản lý tài sản phù hợp và thuận tiện cho nhà đầu tư. Chẳng hạn, các ứng dụng của BIDV đã có sự kết nối với nhiều loại tài sản khác nhau, trong đó việc gửi tiết kiệm hiện nay gần như có thể thực hiện hoàn toàn trực tuyến.
