Phòng kiểm nghiệm quá ít so với nhu cầu
Tại các vùng trồng sầu riêng trọng điểm ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện giá các thương lái thu mua đang giảm mạnh so với đầu năm. Theo các doanh nghiệp, nguyên nhân chính không nằm ở sản lượng mà xuất phát từ rủi ro chất lượng, nhất là vấn đề Cadimi đang khiến doanh nghiệp buộc phải “co mình”.
Tính đến đầu tháng 5, theo số liệu từ Bộ NN&MT cả nước chỉ còn khoảng 17 đơn vị được kiểm nghiệm vàng O và khoảng 15 đơn vị kiểm nghiệm Cadimi. Điều này cũng gây nên tình trạng quá tải trong khâu kiểm nghiệm, gây ách tắc trong xuất khẩu; một số đơn vị còn từ chối xét nghiệm sầu riêng từ một số khu vực có nguy cơ nhiễm Cadimi cao.
Giá sầu riêng tại ĐBSCL giảm mạnh trong thời gian gần đây do lo ngại rủi ro về chất lượng.
Trao đổi với PV Tiền Phong , ông Ngô Hồng Phong - Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho biết, Cục đã ghi nhận các vướng mắc, đặc biệt là về năng lực của hệ thống kiểm nghiệm Cadimi hiện nay. Theo ông Phong, từ ngày 1/7/2025, việc quản lý, đánh giá và chỉ định phòng thử nghiệm đã được phân cấp về địa phương. Tuy nhiên, trong giai đoạn chuyển tiếp, hệ thống vẫn phát sinh nhiều khó khăn.
“Cục đang rà soát lại toàn bộ hệ thống, đặc biệt là các phòng thuộc các đơn vị chức năng để ưu tiên huy động năng lực phục vụ kiểm nghiệm; tham mưu Bộ ban hành văn bản chỉ đạo các địa phương và đơn vị chuyên ngành nhằm tăng cường năng lực hệ thống kiểm nghiệm trong thời gian tới”, ông Phong nói.
Về số lượng phòng kiểm nghiệm Cadimi hiện quá ít so với nhu cầu của ngành sầu riêng dẫn đến quá tải, ông Phong cho biết Việt Nam đã chủ động làm việc với Trung Quốc.
“Trong chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao vừa qua, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề nghị phía Trung Quốc xem xét mở rộng thêm các phòng kiểm nghiệm để đáp ứng nhu cầu khi sản lượng tăng mạnh vào vụ. Tuy nhiên, việc này thuộc thẩm quyền phía bạn nên tiến độ sẽ phụ thuộc vào quá trình trao đổi giữa hai bên”, ông Phong thông tin.
Lúng túng giải pháp xử lý tồn dư Cadimi
Không chỉ bất cập ở khâu xét nghiệm, ông Nguyễn Văn Mười - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - đánh giá, vấn đề Cadimi thực chất chưa được xử lý từ gốc, đặc biệt tại khu vực miền Tây. Điều đáng nói, dù đã nhận diện rủi ro từ lâu nhưng đến nay ngành nông nghiệp vẫn chưa có một giải pháp tổng thể, đồng bộ. Nông dân vẫn sản xuất theo quán tính, trong khi các giải pháp cải tạo đất và xử lý tồn dư chưa được chuẩn hóa thành quy trình cụ thể.
Các phòng xét nghiệm Cadimi sầu riêng đang quá tải khiến hoạt động xuất khẩu gặp khó.
“Những mô hình xử lý trước đây như tại Tiền Giang, đến nay cũng chưa công bố kết quả. Không có quy trình, không có kết luận thì không thể nhân rộng,” ông Mười nói và dẫn chứng từ việc Thái Lan đã phản ứng rất nhanh khi phát hiện rủi ro Cadimi, sớm đưa ra quy trình kiểm soát và xử lý đồng bộ từ vùng trồng đến xuất khẩu, qua đó giữ được uy tín thị trường.
Theo ông Mười, tỷ lệ mẫu có nguy cơ nhiễm Cadimi tại một số vùng vẫn ở mức rất cao, có nơi lên tới 80-90%, khiến nguy cơ bị trả hàng luôn thường trực; điều này cũng khiến các doanh nghiệp dè chừng trong việc thu mua, và trả giá thấp để phòng ngừa rủi ro.
Số liệu từ Bộ NN&MT cho thấy, trong quý I, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng gần 128% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, lãnh đạo Hiệp hội Rau quả Việt Nam cảnh báo không nên rơi vào “ảo tưởng tăng trưởng” khi chỉ nhìn vào kim ngạch khi sản lượng lại tăng mạnh hơn.
“Nếu ngành sầu riêng không xử lý từ gốc vấn đề an toàn thực phẩm, tăng trưởng sẽ không bền vững”, ông Mười nhấn mạnh.
Thông tin với PV Tiền Phong về tình trạng khắc phục tồn dư Cadimi trong đất, ông Huỳnh Tấn Đạt - Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ NN&MT - cho hay, trước đó Cục đã triển khai một số mô hình thí điểm canh tác mới tại ĐBSCL nhằm kiểm soát và giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm Cadimi trong đất. “Các mô hình này đang trong quá trình thực hiện và các địa phương chưa có báo cáo, đánh giá về kết quả thực hiện”, ông Đạt nói.
