Việc giá dầu tăng vọt sau cuộc chiến Iran đang được dự báo sẽ tác động đến Trung Quốc ít hơn so với nhiều năm trước, nhờ nước này đã xây dựng kho dự trữ dầu thô khổng lồ và đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn năng lượng, bao gồm năng lượng tái tạo.
Khi giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu tiên trong 4 năm, các chuyên gia của OCBC cho rằng Trung Quốc “ít chịu tác động hơn với nguy cơ eo biển Hormuz bị phong tỏa kéo dài” so với phần lớn các nền kinh tế châu Á khác.
Theo các phân tích, Trung Quốc hiện sở hữu một trong những lượng dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 1,2 tỷ thùng dầu tính đến tháng 1. Nhờ đó, Bắc Kinh có thể duy trì khả năng chống chịu trong 3 đến 4 tháng trước khi chịu tác động kinh tế rõ rệt.
Rush Doshi, Giám đốc Sáng kiến Chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, cho biết Trung Quốc đã dành 2 thập kỷ qua để giảm sự phụ thuộc vào các tuyến dầu qua đường biển. Những đường ống dẫn dầu xuyên lục địa cùng quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo đã giúp nước này giảm mức phụ thuộc vào eo biển Hormuz xuống còn 40%-50% lượng dầu nhập khẩu qua đường biển.
Mục tiêu của Trung Quốc đến năm 2030 là nâng tỷ trọng năng lượng phi hóa thạch lên 25% trong tổng tiêu thụ năng lượng, so với mức 21,7% dự kiến vào năm 2025. Đây là bước tiến trong chiến lược dài hạn nhằm giảm tình trạng dễ tổn thương trước các cú sốc từ thị trường dầu thô thế giới.
Eo biển Hormuz là điểm nghẽn chiến lược nối Vịnh Ba Tư với biển Ả Rập và các tuyến vận chuyển toàn cầu. Khoảng 31% dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua tuyến này, tương đương 13 triệu thùng mỗi ngày.
Tuy nhiên, theo Nomura, lượng dầu đi qua Hormuz chỉ chiếm 6,6% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, trong khi khí tự nhiên chỉ chiếm thêm 0,6%. Điều này phản ánh quá trình chuyển dịch chiến lược kéo dài 2 thập kỷ, giúp Trung Quốc trở thành một trường hợp đặc biệt trong thị trường năng lượng toàn cầu.
Trong chiến lược đối phó với rủi ro nguồn cung, Trung Quốc có thể tiếp tục mở rộng dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại. Quốc gia này không công bố chính thức dữ liệu về kho dự trữ, nhưng theo các ước tính của giới phân tích, tổng lượng dầu tồn kho, bao gồm cả dự trữ chiến lược và kho thương mại, hiện vào khoảng 1,2-1,3 tỷ thùng (khoảng 180-200 triệu tấn dầu).
Trong khi Mỹ đẩy mạnh sản xuất dầu nội địa suốt thập kỷ qua, Trung Quốc lại tăng tốc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Tỷ trọng năng lượng tái tạo (không bao gồm điện hạt nhân và thủy điện) tăng từ 0,2% lên 1,2% trong vòng 20 năm.
Dù con số còn nhỏ, nhưng tăng trưởng nhanh chóng của năng lượng tái tạo đã tạo ra ảnh hưởng đáng kể. Rhodium Group cho biết việc phổ cập xe điện, đặc biệt là xe tải, ở Trung Quốc đã làm giảm nhu cầu dầu quy đổi hơn 1 triệu thùng mỗi ngày vào giữa năm 2025, và dự kiến tiếp tục giảm thêm 600.000 thùng mỗi ngày trong năm tiếp theo.
Hơn một nửa số xe chở khách mới bán tại Trung Quốc hiện thuộc nhóm xe năng lượng mới, nghĩa là dựa nhiều vào pin hơn là xăng dầu. Điều này khiến độ nhạy của Trung Quốc trước biến động giá dầu giảm dần theo từng năm. Các chuyên gia OCBC nhận định sự mở rộng nhanh của năng lượng tái tạo và quá trình điện khí hóa giao thông sẽ làm nền kinh tế ngày càng ít chịu ảnh hưởng từ các cú sốc liên quan đến dầu mỏ.
Dẫu vậy, nhiên liệu hóa thạch vẫn giữ vai trò đáng kể. Năm 2023, Trung Quốc là nước sản xuất và tiêu thụ than lớn nhất thế giới. Đồng thời, do bị Mỹ trừng phạt, Iran gần như chỉ còn bán dầu cho vài đối tác, trong đó Trung Quốc là khách hàng đáng kể, chiếm khoảng 20% nhập khẩu dầu của Bắc Kinh. Tuy nhiên, phần lớn lượng dầu này có thể được thay thế bằng nguồn cung từ Nga nếu cần.
Rủi ro lớn hơn nằm ở khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày mà Trung Quốc nhập khẩu từ các nước Trung Đông qua eo biển Hormuz. Khi xung đột ở Iran bước sang tuần thứ 2, triển vọng chấm dứt xung đột vẫn chưa rõ ràng.
Chuyên gia năng lượng Muyi Yang của Ember cho rằng cú sốc này có thể không làm thay đổi hướng đi chiến lược của Trung Quốc mà còn củng cố nó, nhấn mạnh sự cần thiết của việc giảm phụ thuộc vào dầu khí nhập khẩu và đẩy mạnh phi carbon hóa trên toàn bộ nền kinh tế.
Thách thức lớn là ngành nhiên liệu hóa thạch của Trung Quốc vẫn do các doanh nghiệp nhà nước thống trị . Song, nước này có thể tiếp tục tăng quy mô dự trữ dầu. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ dự báo Trung Quốc có thể tích lũy thêm khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2026.
Theo CNBC
